Wie krijgt toegang tot Nederlandse kennis? Onderzoek RAND Europe wijst op risico's bij screening buitenlandse studenten
DEN HAAG - Nederlandse universiteiten en andere kennisinstellingen hebben onvoldoende zicht op identiteits- en documentfraude door buitenlandse studenten en onderzoekers die toegang willen krijgen tot gevoelige kennis en technologie. Dat blijkt uit onderzoek van RAND Europe, uitgevoerd in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC). Doordat verschillende organisaties ieder een deel van de screening uitvoeren en informatie niet altijd met elkaar delen, is het lastig om fraude te herkennen en de omvang ervan vast te stellen. De onderzoekers pleiten voor betere samenwerking, informatie-uitwisseling en Europese afstemming.
Internationale samenwerking is belangrijk voor de Nederlandse wetenschap en economie. Tegelijkertijd proberen buitenlandse staten toegang te krijgen tot gevoelige kennis en technologie, bijvoorbeeld voor militaire toepassingen. Identiteits- en documentfraude kunnen daarbij een rol spelen. RAND Europe onderzocht hoe dergelijke fraude zich kan voordoen en in hoeverre deze wordt gesignaleerd in Nederland, Australië, Duitsland en Zweden. Studenten en onderzoekers kunnen bijvoorbeeld informatie achterhouden over banden met buitenlandse overheden of militaire instellingen, onjuiste gegevens verstrekken over hun achtergrond of vervalste diploma's gebruiken
Fraude moeilijk te herkennen
Hoe vaak dergelijke fraude daadwerkelijk voorkomt, is nauwelijks vast te stellen. Nederlandse kennisinstellingen zijn grotendeels zelf verantwoordelijk voor het controleren van de identiteit en achtergrond van studenten en onderzoekers. Andere betrokken organisaties beschikken soms over aanvullende informatie, maar die wordt niet altijd gedeeld.
"Het probleem is niet alleen dat documenten vervalst kunnen worden, maar vooral dat belangrijke informatie soms ontbreekt of niet met andere gegevens wordt vergeleken", zegt hoofdonderzoeker Judith Huismans van RAND Europe. "Een universiteit kan een aanvraag zorgvuldig beoordelen, maar toch belangrijke signalen missen als andere organisaties over aanvullende informatie beschikken. Daarom is betere samenwerking essentieel."
Ook andere landen worstelen met screening
De onderzoekers vergeleken de Nederlandse aanpak met die in Duitsland, Zweden en Australië. Duitsland en Zweden kennen eveneens een grotendeels gedecentraliseerde screening. Australië beschikt over een centraler systeem, wat een beter beeld geeft van de omvang van fraude. De China Scholarship Council rapporteerde in 2024 dat ongeveer duizend ontvangers van financiering in Australië verbleven, terwijl slechts 350 studenten deze financiering openlijk hadden vermeld.
Betere samenwerking en Europese afspraken nodig
RAND Europe adviseert om de screening beter te coördineren en relevante informatie en expertise tussen betrokken organisaties uit te wisselen. Ook zouden studenten en onderzoekers expliciet moeten verklaren dat zij alle gevraagde informatie volledig en naar waarheid hebben verstrekt.
Daarnaast pleiten de onderzoekers voor meer Europese samenwerking. Verschillen tussen nationale screeningsprocedures kunnen kwetsbaarheden veroorzaken, zeker omdat wetenschappelijke samenwerking vaak landsgrenzen overschrijdt.
Het onderzoek werd uitgevoerd in het kader van de eerder voorgenomen Wet screening kennisveiligheid. In juni 2026 besloot de Nederlandse overheid af te zien van deze wet en te werken aan een beperktere vorm van screening. De bevindingen bieden aanknopingspunten voor de verdere ontwikkeling van dat beleid.